Gebelik oluşmasını engellemek için birçok doğum kontrol yöntemi bulunmakta. Spiral, implant, tüp ligasyonu gibi işlemlerin yanı sıra prezervatif ve doğum kontrol hapı gibi uygulaması daha pratik seçeneler de mevcut. İstenmeyen gebeliği zamanında önleyebilmek sağlıklı aile ilişkileri için büyük önem taşıyor. Bu nedenle de doğum kontrol yöntemlerinin bilincinin hem bireysel hem de toplumsal alanlarda artırılması gerekiyor. Gebelik ve doğum farkındalığına dikkat çekmek amacıyla doğum kontrol hapı ile ilgili bilinmesi gereken detayları araştırdık.

Doğum kontrol hapı nedir?

Oral yolla alınan doğum kontrol hapı, yüzde 99 etki göstererek yumurtalığın döllenmesini engellemeye yardımcı olan bir doğum kontrol yöntemidir. Genellikle yüksek etkiye sahiptir ancak sadece düzenli ve eksiksiz kullanıldığı takdirde yüzde 1’lik bir başarısızlık oranı taşımaktadır.

Doğum kontrol hapının iki çeşidi bulunur. İlki, östrojen ve progesteron hormonlarını içeren kombine doğum kontrol hapıdır ve genellikle kadınlar tarafından sıklıkla tercih edilen bir seçenektir. İkincisi ise sadece progesteron hormonu içerir ve “mini pill” olarak bilinir. Emziren annelere veya östrojen duyarlılığı olan kadınlara tavsiye edilmektedir.

Doğum kontrol hapları hamileliği spermin yumurtaya ulaşıp dölleme işlemini gerçekleştirmesinin önüne geçerek engeller. Bunu, doğum kontrol hapının içerisinde yer alan hormonların vücuttaki ovülasyon aktivitesini durdurma özelliğiyle gerçekleştirir. Aynı zamanda vücuttaki serviks mukusunun yapısını değiştirerek spermin yumurtayı bulmasını zorlaştırır.

Doğum kontrol hapı nasıl kullanılır?

Doğum kontrol hapları 21 veya 28 adetli paketler halinde satılmaktadır ve genellikle bir karışıklık olmaması adına 28 günlük paketlerin kullanımı tavsiye edilmektedir. 28 günlük paketler, 21 günlük doğum kontrol hapı ve 7 günlük aktif olmayan placebo hapı içerir. Bu plasebo haplar, çeşitli B vitaminleri, magnezyum, demir, folik asit ve vitaminler gibi yararlı takviyeler içerir ve kullanımı boyunca gebelik riskini önlemeye devam eder.

Doğum kontrol hapları, kullanılmaya başlandığı günden 7 gün sonra hamilelikten koruma etkisini göstermeye başlar. Örneğin, ilk hap eğer pazartesi günü alındıysa güvenli cinselliğin ilk günü bir sonraki hafta pazartesi günü olacaktır. Bu nedenle bu 7 günlük süreçte prezervatif gibi diğer doğum kontrol yöntemlerine başvurulması tavsiye edilir.

Doğum kontrol hapına başlamak için en uygun zaman aralığı genellikle regl döneminin ilk günüdür. Hapın her gün aynı saatte kullanılması tavsiye edilmektedir. Kahvaltıdan sonra veya yatmadan hemen önce alınması, kolay hatırlanması açısından mantıklı zamanlamalardır.

Doğum kontrol hapında en önemli nokta, verimliliğinden tam fayda sağlayabilmek için günü gününe içilmesidir. Her zamanki saatinde hapı almayı unuttuğunuzda (eğer hala 24 saati geçmediyseniz) hemen içebilirsiniz. Ertesi günler de her zamanki saatinde almaya devam edebilirsiniz.

Hapı almayalı 24 saat geçmişse o gün için 2 hap kullanarak diğer günlerde her zamanki rutininize devam edebilirsiniz. Ama eğer daha uzun bir süre doğum kontrol hapınızı içmeyi unuttuysanız hapın koruma özelliğinin azalma ihtimalini göz önünde bulundurmalısınız. Cinsellik esnasında diğer korunma yöntemlerine başvurmanız gerekebilir.

Doğum kontrol hapının faydaları

Doğum kontrol hapının hamileliği engellemek haricinde bazı pozitif yan etkileri de bulunmaktadır. Bu faydalar kişiden kişiye değişiklik göstermekle birlikte genel olarak aşağıdaki alanlarda etki göstermetedir:

  • Akne tedavisi
  • Yumurtalık ve göğüs kisti tedavisi
  • Adet düzenleme
  • Kemik erimesi tedavisi
  • Yumurtalık kanseri tedavisi
  • Rahim, yumurtalık ve fallop borusunda enfeksiyon tedavisi

Düzenli kullanıldığında hormonları dengeleyen ve adet döngüsünü belirli bir sıraya sokan doğum kontrol hapı, aktif cinsel hayatı olmayan ama çeşitli yumurtalık veya hormon problemleriyle mücadele eden hastalara da tavsiye edilmektedir.

Doğum kontrol hapı, kullanmayı bıraktığınızda etkisini kaybeder ve hamile kalmak isteyen anne adayları için herhangi bir sorun teşkil etmez.

Doğum kontrol hapının zararları var mı?

Doğum kontrol hapının ilk kullanım zamanlarında bazı negatif yan etkileri olabilir. Bunlar kusma, baş ağrısı, mide bulantısı, kilo artışı, cinsel isteksizlik ve ruh hali değişimleri gibi geçici problemlerdir. Bu etkiler 1-2 hafta devam edebileceği gibi 2-3 ay şeklinde de seyredebilir. Ancak daha uzun süre devam ederse bir doktora başvurulması tavsiye edilir.

Doğum kontrol hapının dezavantajları arasında pıhtı oluşumu riskini arttırması mevcuttur. Ancak bu risk, hamilelik esnasında veya hamilelik sonrasında da pek çok kadında görülebilmektedir. Bu nedenle doğum kontrol hapının pıhtı atma riskiyle ciddi bir ilişkisi olduğuna dair herhangi bir netlik bulunmamaktadır.

Yapılan bazı İskandinav araştırmalarında, uzun süreli doğum kontrol hapı kullanan kadınların göğüs kanseri riskinin artış gösterdiği saptanmış ama bu da herhangi bir kesinliğe kavuşmamıştır. Geçmiş yıllara oranla bugün kullanılan doğum kontrol haplarındaki hormon oranının da kanser riskini artırmaktan çok azaltmaya yardımcı olduğu düşünülmektedir.

Doğum kontrol hapı alımını durdurmanız gereken durumlar

Çoğu insanda aşağıdaki yan etkiler görülmez ama görülme durumunda doğum kontrol hapının kesilmesi ve bir uzman kontrolünde devamına ya da sonlandırılmasına karar verilmesi gerekir.

  • Nefes darlığı
  • Çenede kasılma
  • Ani, şiddetli sırt ağrısı
  • Bacaklarda hassasiyet, acı ve ağrı hissi
  • Şiddetli baş ağrısı
  • Deri renginde değişim
  • Görme bozuklukları

Ayrıca yeni doğum yapmış ve emzirmekte olan annelerin, herhangi bir kalp rahatsızlığı olanların, tansiyon hastalarının, damar tıkanıklığı problemi yaşayan kişilerin doğum kontrol hapı kullanması tavsiye edilmemektedir.

Doğum kontrol hapı hakkında bilinmesi gerekenler

Doğum kontrol hapıyla ilgili mutlaka bilinmesi gerekenler arasında, hapın herhangi bir cinsel hastalık riskine karşı koruyucu bir etkisi olmadığı bilgisi yer alır. Cinsel yolla bulaşan hastalıklar için prezervatif ya da aşı gibi alternatif yöntemler mevcuttur. Doğum kontrol hapının bulaşıcı hastalıkları önleme, geciktirme veya tedavi etme gibi işlevleri bulunmamaktadır.

Ancak PKOS gibi hormon bozukluklarının semptomlarını azaltmada ve tedavi aşamalarına katkıda bulunmada kullanılabilmektedir.

İlginizi çekebilir: Polikistik Over Sendromu (“PKOS”) Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Doğum kontrol hapı kolay ve taşınabilir bir korunma yöntemidir bu nedenle her zaman çantanızda bulundurarak unutma ya da evde bırakma ihtimalini yok etmeniz mümkündür.

Doğum kontrol hapına başlarken bir uzman görüşünden faydalanmak, varsa kullanılan diğer ilaçları belirtmek, geçirilen rahatsızlıkları veya hastalıkları doktora anlatmak önem taşır. Bazı ilaçlar doğum kontrol hapıyla etkileşime girerek hapın etkisini azaltabilmektedir.

Doğum kontrol hapının yaygın endişelerin aksine kısırlıkla veya doğurganlık oranının düşmesiyle herhangi bir ilgisi bulunmamaktadır. Aksine hormon seviyesini dengelediği ve adet döngüsünü düzenlediği için hamile kalma ihtimaline pozitif etkileri vardır. 

Doğum kontrol hapı cinsellikte güvenli bir ortam yaratır. Böylece çiftler arasında daha huzurlu, mutlu ve rahat bir ilişki dinamiği oluşturmaya yardımcı olur. Kaygılı bir cinsel yaşama sahip olan veya istenmeyen gebelikle karşı karşıya kalan çiftler psikolojik olarak yıpranmaktadır. Bu nedenle doğum kontrol hapının hem fiziksel hem psikolojik anlamda birçok fayda sağladığından söz etmek mümkündür.

Kaynak: webmd.com, plannedparenthood.org