Instagram @ambitiouskitchen

Karaciğerin önemli görevleri safra salınımı ile yağları parçalamak ve toksinleri vücuttan uzaklaştırmaktır. Eğer karaciğerimiz düzgün çalışamaz ve bu görevlerini yerine getiremezse çeşitli olumsuzluklar ortaya çıkabilir. Örneğin, vücut çok fazla yağ üretir ve yağın düzgün bir şekilde metabolize olmadığı durumda karaciğerde yağ birikebilir. Karaciğer yağlanması olarak bilinen bu durumda “basit yağlı karaciğer” ya da tıptaki adı ile “non-alkolik yağlı karaciğer (NAYKH)” hastalığı ortaya çıkabilir.

Bu hastalıkta karaciğerde aşırı yağ birikmesinin sebebi alkol ile ilişkili değildir. Fazla miktarda alkol tüketen kişilerde alkolün sebep olduğu karaciğer yağlanmasına “alkole bağlı yağlı karaciğer hastalığı” adı verilir.

Karaciğerdeki yağ birikintileri asemptomatik yağ birikmesinden, non- alkolik steatohepatite (NASH), karaciğer skarlaşması, siroz, karaciğer kanseri, karaciğer yetmezliği vb. gibi ölümle sonuçlanabilecek hastalıklara yol açabilir.

İlginizi çekebilir: Mart Detoksu: Sağlıklı Bir Beden İçin 4 Günlük Detoks

Basit karaciğer yağlanmasının belirtileri

Karaciğer fonksiyon testlerinde, kanda ALT ve AST adlı karaciğer enzim değerleri kontrol edilir. ALT, alanin aminotransferaz adlı karaciğer enziminin kısa ismidir ve karaciğerde herhangi bir hastalık olup olmadığı kanda bu enzimin değerine bakılarak anlaşılabilir. Normalde sağlıklı bireylerde alanin aminotransferaz enzimi karaciğer dokusunun içerisinde bulunur, kan dolaşımına salınması durumu karaciğer hücrelerinin yıkıma uğradığının bir göstergesidir. Kandaki ALT seviyesinin normalin üzerinde olması basit karaciğer yağlanmasının göstergesidir. Fakat daha ileri boyuttaki yükselmeler doktorunuz tarafından değerlendirilmedir.

Beslenme alışkanlıklarımız karaciğerimizi nasıl etkiler?

“Supersize Me” belgeselini izlediyseniz belgeselin yönetmeni Morgan Spurlock’ın bir ay boyunca McDonald’dan beslendiğini  ve tahmin edilebilir bir şekilde kilo, tansiyon, kolesterol ve karaciğer enzim değerlerinin arttığını görmüşsünüzdür. Kan dolaşımına ALT değerlerinin yükselmesi ile karaciğer hücrelerinin yıkıma uğradığı gözlemlenir.

Belgeselin ardından, benzer bir deney Avrupa’da da yapıldı. Bir grup erkek ve kadın, bir ay boyunca günde iki öğün fast food yemek yemeyi kabul ettiler. Deneye başlarken deneklerin karaciğer enzim değerleri normal aralıktaydı, sadece bir hafta içinde değerlerin aşırı artması ile patolojik karaciğer hasarı gelişti.

Basit karaciğer yağlanmasının en büyük etkeni Fast food tüketimi olarak görülmektedir; bu hastalık asitli içecekler ve et tüketimi ile ilişkilidir. Günde bir kutu asitli içecek içmek basit karaciğer yağlanması olasılığını yüzde 45 artırabilir. Günde 14 tavuk nugget miktarına eşdeğer et yiyenlerin, 7 nugget miktarında veya daha az et yiyenlere kıyasla basit karaciğer yağlanması oranı neredeyse üç katıdır.

Karaciğer yağlanması ile mücadelenin 4 yolu

Karaciğer yağlanması şeker ve yağ hikayesi olarak karakterize edilir, ancak her çeşit yağ suçlu değildir. Basit karaciğer yağlanması olan kişilerin yüksek oranda hayvansal yağ, kolesterol ve basit karbonhidrat tükettikleri ve daha az bitkisel yağ, lif ve antioksidan tükettikleri gözlemlenmiştir.

1. Kırmızı meyve ve sebzeler tüketmek

Antosiyanin bakımından zengin, kırmızı pigment içeren; üzüm, erik, kırmızı lahana, kırmızı soğan ve kırmızı hindiba vb. gibi belirli bitkisel besinlerin beslenmedeki varlığının da hastalıktan korunmada yardımcı olduğu öngörülmektedir.

2. C vitamini ve karotenoid içeriği yüksek besinleri tercih etmek

C vitamini ve karotenoid içeriği yüksek, antioksidan besinler oksidatif hasara karşı karaciğeri korurlar. Küçük bir limon günlük C vitamini ihtiyacınızın üçe birini karşılar. Ayrıca havuç, balkabağı, şeftali, tatlı patates, kayısı vb. gibi sarı, turuncu renkli besinler de karotenoid içeriği yüksek besinlerdir.

İlginizi çekebilir: C Vitamini İçeren Besinler

3. Fast-food, hayvansal yağ ve şeker tüketiminden kaçınmak

Araştırmalara göre; vücudun yüksek oranda katı (doymuş) yağ veya basit karbonhidrata maruz kalması karaciğer yağlanmasını tetiklemektedir. Karaciğerin işlevlerinden biri de şekeri yağa dönüştürmektir ve fazla şeker tüketimi de karaciğer yağlanması riskini artırır. Bu nedenle katı (doymuş) yağlar ve kızarmış yiyecekleri fazla tüketmemeli, aşırı şeker ve tuzdan kaçınmalıyız.

4. Düzenli egzersiz yapmak

Egzersiz ile vücudumuzdaki fazla yağı yakarak karaciğer yağlanmasından korunabiliriz. Tempolu yürüyüş ya da jogging gibi basit egzersizleri günlük rutininize ekleyerek karaciğerin yağlanmasının önüne geçebilirsiniz.

İlginizi çekebilir: Egzersizin Önemi

Karaciğer detoks içeceği

Malzemeler:

  • 1 su bardağı böğürtlen
  • ½ su bardağı dondurulmuş vişne
  • 1 adet dondurulmuş muz (dondurmadan önce dilimlemenizi öneririm)
  • 1 yemek kaşığı öğütülmüş keten tohumu
  • 1 yemek kaşığı badem ezmesi

Tüm malzemeleri 1,5 su bardağı su ilave ederek blenderdan geçirin.  Yaklaşık 1 dakika blenderdan geçirdikten sonra bardağınıza alıp süsleme için badem kırıkları ve muz dilimleri ile süsleyebilirsiniz.

Kaynak:

(*) Supersize Me:Amerikan’nın Fast Food tüketiminin halkın sağlığı üzerine olumsuz etkileri sunan bir belgeseldir.

Kechagias S, Ernersson Å, Dahlqvist O, et alFast-food-based hyper-alimentation can induce rapid and profound elevation of serum alanine aminotransferase in healthy subjects Gut 2008;57:649-654.

Ruhl, C. E., & Everhart, J. E. (2005). Coffee and Tea Consumption Are Associated With a Lower Incidence of Chronic Liver Disease in the United States. Gastroenterology, 129(6), 1928–1936. doi:10.1053/j.gastro.2005.08.056 

Sang, L.-X., Chang, B., Li, X.-H., & Jiang, M. (2013). Consumption of coffee associated with reduced risk of liver cancer: a meta-analysis. BMC Gastroenterology, 13(1). doi:10.1186/1471-230x-13-34