Hayatımızın büyük bir bölümünü oluşturan eğitim yıllarımızı tamamladıktan sonra, öğrenmek ve bilgi biriktirmek konusunda yeni bir sürece giriyoruz. Sanki ilk yıllarımızda ileride ihtiyacımız olabilecek tüm bilgileri biriktiriyor; sonrasında ise cebimize koyduklarımızla hayatımızı sürdürmeye çalışıyoruz. Fakat eğitimimiz yalnızca bilgi dağarcığımızı değil; eleştirel düşünme yeteneğimizi, bağımsız karar verebilme becerimizi, sorgulama alışkanlığımızı ve hayata duyduğumuz entelektüel merakı da belirliyor. Noam Chomsky’nin düşüncelerinden ilham alarak, bireysel öğrenme alışkanlıklarımızı nasıl değerlendirebiliriz? Bir birey olmak ve hayatta yer edinmek; aynı zamanda kendimize ait düşüncelerimiz, inançlarımız, sorgulama kültürümüz ve entelektüel birikimimiz sayesinde mümkün oluyor. Kim olduğumuzu yalnızca karakteristik özelliklerimiz değil; belirli durumlarda nasıl bir duruş sergilediğimiz, hangi düşüncelere yakın olduğumuz ve bu düşünceleri benimseyebilmek için kendimizi nasıl beslediğimiz de belirliyor. Hayatımızın ilk dönemi, sanki hiç bitmeyecekmiş gibi gelen okul yıllarından oluşuyor. Modern eğitim sistemleri bize pek çok kazanım sağlıyor. Fakat bireysel öğrenme alışkanlıklarımızı geliştirmediysek, okul hayatımız sona erdikten sonra bir duraklama dönemine giriyoruz. Çünkü bu bilgileri nasıl işleyeceğimiz ve onlardan kendimize nasıl ilham çıkaracağımız çoğu zaman kendi sorumluluğumuza kalıyor.
Noam Chomsky kimdir?
Entelektüel, filozof ve dil bilimci olan Noam Chomsky, modern dilbilim alanındaki çalışmalarıyla tanınır. Yüzü aşkın kitabı bulunan Chomsky, aynı zamanda dünyanın en çok alıntılanan yazarlarından biridir. Bu yazıda, onun Massachusetts Institute of Technology’de 65 yıl boyunca görev yapmış emekli bir profesör olarak eğitim üzerine geliştirdiği düşüncelerden ve bireysel öğrenmeye dair sahip olduğu bakış açısından yararlanacağız.
Eğitimli olmak ne demek?
Noam Chomsky’nin sıkça referans verdiği eğitim filozofu John Dewey, tatmin olmuş bir insan için temel ilke ve gerekliliğin, dış etkenlerden bağımsız olarak yapıcı bir şekilde sorgulama ve yaratma yeteneği olduğunu savunur. Yani kendi içimizde tatminkar ve huzurlu olabilmek için, farklı görüşler tarafından savrulmadan hem eleştirel düşünme becerisine hem de dünyada ortaya bir şeyler koyabilecek üretme becerisine sahip olmamız gerektiğini söyler.
Bunun bir karşılığı olarak ise şu ifadeyi kullanır: “It’s not important what we cover in the class, it’s important what you discover.” Yani önemli olan dersin müfredatı değil, sizin neler keşfettiğinizdir. Ezbere dayalı bir sistemden ziyade, aldığımız bilginin zihnimizle nasıl bir etkileşime girdiği önemlidir. Gerçek anlamda eğitimli olmak ise bize sunulan kaynakları sorgulayabilmek, bunları takdir edebilmek, ciddi soruları nasıl formüle edeceğimizi bilmek ve katı doktrinleri sorgulayabilmek anlamına gelir.
Takip etmeye değer soruları bulmak ve bu sorulara cevap ararken kendi yolumuzu oluşturmak, aslında kişisel sorgulama yöntemlerimizin temelini oluşturuyor. Chomsky, dünyanın bize sunduğu zorluklarla başa çıkabilmek için nereye bakacağımızı, nasıl sorgulayacağımızı, nasıl meydan okuyacağımızı ve nasıl bağımsız bir şekilde ilerleyeceğimizi bilmenin önemini vurguluyor. İnsanın kendisini eğitim ve araştırma süreci boyunca geliştirdiğini söylüyor. Hatta gerçek eğitimin, anaokulundan yetişkinliğe kadar uzanan süreçte bu özellikleri beslemesi ve bireyin merakını canlı tutması gerektiğini savunuyor.
Kişisel merakların önemi
Bu düşünceleri gözden geçirdikten sonra, kişisel meraklarımızın ne kadar önemli olduğu bir kez daha ortaya çıkıyor. Yaşama dair içimizdeki ateşi besleyen bu meraklar, aynı zamanda yolun sonunda bizi birey olarak geliştiren ve şekillendiren şeyler oluyor. Meraklı ve keşfetmeye açık olmak çocuklukta bize çok doğal gelirken, yaş aldıkça yenilenmekten ve değişmekten korkmaya başlıyoruz. Sorgulamaktan, yeni görüşlere maruz kalmaktan ve hayatımız boyunca benimsediğimiz düşünceleri yeniden test etmekten kaçınıyoruz, çünkü değişmek istemiyoruz. Bu yüzden gerçek eğitim, öncelikle hayatın doğasında var olan bu değişim ve dönüşümün normal olduğunu öğrenmekle başlıyor. Kendimizi etiketlerle tanımlamanın verdiği konforun ötesine geçebilmeyi, yeni fikirlere açık olmayı ve gerektiğinde düşüncelerimizi yeniden şekillendirebilmeyi teşvik edebilir.
Bireysel öğrenme ve kişisel gelişim baskısı
Fakat burada önemli bir ayrım var. Şimdiye kadar bahsettiğimiz öğrenme, sorgulama ve kendimizi eğitme fikri çoğu zaman kişisel gelişim dünyasının sunduğu “sürekli daha iyi olmalısın” anlayışıyla karışabiliyor. Oysa Chomsky’nin bahsettiği eğitim mükemmel bir insana dönüşmekten daha farklı bir yere işaret ediyor. Burada amaç, kendimizi sürekli optimize etmek değil; merakımızı canlı tutmak, düşüncelerimizi sorgulamak ve öğrenmeye açık kalabilmek.
Bugün ise çoğu zaman kendimizi yeniden inşa etmek zorundaymışız gibi hissediyoruz. Sürekli daha iyi olmak, daha üretken olmak ya da üst bir versiyonumuza ulaşmak bir performans yarışına dönüşebiliyor. Oysa bu iki kavramı birbirinden ayırabilmek önem taşıyor. Kendimizi eğitmek, sorgulamak, bazı yönlerimizi geliştirmek ve hayat içinde daha sağlam bir duruş kazanmak elbette değerli. Fakat spiritüelliği yalnızca daha iyi bir insan olma hedefi üzerine kurmak eksik kalıyor. Çünkü spiritüellik daha iyi biri olmaktan çok daha fazla hissedebilmekle, fark edebilmekle ve deneyimin içinde kalabilmekle ilgiliymiş gibi hissettiriyor.
Tıpkı her konuda olduğu gibi, burada da önemli olan dengeyi koruyabilmek. Bireysel eğitimin amacı bir mükemmellik arayışı ya da sonu gelmeyen bir daha fazlasına ulaşma kaygısı değil, elimizde ne varsa onu sorgulayabilmek ve oradan nasıl üretebileceğimizi keşfetmek. Farklı düşüncelere açık kalabilmek, soru sormaya devam edebilmek ve her zaman büyük bir ilerleme kaydetmesek bile bulunduğumuz yerde duruşumuzu sağlamlaştırabilmek Chomsky’nin tarif ettiği eğitim anlayışıyla daha çok örtüşüyor.
