Yetişkin popülasyonunun neredeyse yüzde 50’isi çeşitli saç derisi sorunları; kepek, kabuklanma, döküntüler ile yaşıyor. Genel çatı olarak enflamatuar cilt hastalıkları olarak adlandırabileceğimiz bu problemler o kadar yaygın ki her 100 kişiden 10’unun bu listedeki bir sorunu hayatının bir evresinde yaşaması çok muhtemel! Seboreik dermatit de bu enflamatuar cilt rahatsızlıklarından bir tanesi. Saç derisinde kabuklanma, kepek benzeri beyaz dökülmeler, kaşıntı, kızarıklığa yol açan, uzun süre kontrol altına alınmazsa da saç dökülmesini şiddetlendirebilen bir rahatsızlık olarak tanımlanıyor. Maalesef kesin bir tedavisi bulunmayan bu rahatsızlık düzenli ve sürekli bir ilgi ve bakım gerektiriyor. Bu durumdan uzun süredir muzdarip olan birisi olarak söyleyebilirim ki doğru tedavi planını bulmak pek de kolay olmuyor! Bu yazımda seboreik dermatitin temeline inerek tetikleyicilerini anlamaya hem bana iyi gelen hem de bilimsel olarak etkinliği kanıtlanmış tedavilerden bahsetmeye çalıştım.
Seboreik dermatit nedir?
Enflamatuar bir cilt hastalığı olan seboreik dermatit özellikle cildin nemlenmesi için sebum yani yağ üreten yağ bezlerinin yoğun olduğu yerlerde görülüyor. Sıklıkla saç derisinde rastlansa da aslında yüz ve üst bedeni de etkileyebiliyor. Örneğin burun kenarları, kaşların başladığı alanlar, kulak içleri, göz kapakları, göğsün ortası en yaygın olarak görüldüğü yerler olarak sıralanıyor.
Birçoğumuzun aşina olduğu kepek problemi de hafif şiddette yaşandığında seboreik dermatitin bir formu olarak değerlendiriliyor. Dışarıdan bir takım bakım ve yaşam tarzı değişimleri ile hafifletilebilse de bu cilt hastalığı kronik olarak seyretmeye devam edebiliyor ve zaman zaman çevresel tetikleyicilere bağlı olarak alevlenebiliyor.
Seboreik dermatitin semptomları neler?
- Ciltte pullanma. Beyaz ve pul pul dökülen veya sarımsı, yağlı ve yapışkan “kepek”ler.
- Ciltte lezyonlar.
- Cildin geniş bir alanını kaplayan kabuklanmalar.
- Cilt yağlanması.
- Kabuklu bölgelerin kaşınması.
- Kabuklanan alanlarda kızarıklık.
- Artan saç dökülmesi.
Seboreik dermatit, kepek, egzama: Farkını nasıl anlarım?
Yukarıdaki semptomlara baktığımızda aslında seboreik dermatitin egzama veya kepekten pek bir farkı olmadığını düşünebiliriz. İşin aslı bu üçünü birbirinden ayırmak gerçekten de zorlu olabiliyor. Egzama ile ilk farklılaştığı yer, egzamanın vücudun diğer bölgelerinde de görülmesinde gizleniyor. Seboreik dermatit sadece saç ve kılların çıktığı, cilt yağlanmasının yoğun olarak yaşandığı yerlerde görülürken egzama başka yerlerde de yaşanabiliyor. Ayrıca kaşıntı hissi çok daha yoğun oluyor. Bu da açık yaralara, sürtünme sonucu acı hissetmeye neden olabiliyor.
Kepek ise seboreik dermatitin çok daha hafif şiddetli bir versiyonu olarak karşımıza çıkıyor. Kepeklenme saç derisinde neredeyse yok denecek bir enflamasyon artışına sebep olurken konu seboreik dermatit olunca saç derisi kızarık, kaşıntılı, döküntülü bir hal alıyor yani ciddi bir enflamasyondan bahsedilebiliyor.
Seboreik dermatit neden olur?
Seboreik dermatit ciltte doğal olarak bulunan, sebumla beslenen Malassezia isimli maya mantarının aşırı çoğalması nedeniyle yaşanıyor. Kendini nasıl ve hangi şiddette gösterdiği ise kişinin cilt tipi, dokusu, pigmentasyonuna göre değişiyor. Bu maya mantarını aşırı çoğalmaya iten birçok tetikleyici bulunuyor. En yaygınları aşağıdaki gibi sıralanıyor:
- Stres: Ne zaman yoğun veya ani bir strese maruz kaldığımızda Malassezia mantarı da cevap olarak aşırı çoğalmaya başlar. Yeni bir iş, yetişmesi gereken deadline’lar, yeni bir yere taşınmak..Hepsi seboreik dermatiti alevlendirebilir.
- Mevsimsel değişimler ve ekstrem hava durumları: Diğer bir tetikleyici ise mevsimsel değişimlerdir. Aşırı sıcaklarda artan terleme semptomları kötüleştirebilir. Tam tersi soğuk kış günlerinde alınan sıcak duşlar saç derisini daha da rahatsız edebilir. Malassezia sıcak, nemli alanlarda çoğaldığı için saç derisini kuru tutmak ve aşırı ısınmadan, terlemeden korumak gerekir.
- Yanlış bakım ürünleri: Yoğun kokulu, sülfat bazlı, sert kimyasallar içeren bakım ürünleri kullanmak cilt bariyerini aşındırarak seboreik dermatite davetiye çıkarır.
- Altta yatan hastalıklar: Ne kadar nadir olsa da Parkinson, HIV gibi hastalıkların bir semptomu olarak seboreik dermatit görülebilir.
Seboreik dermatit nasıl iyileştirilir?
Seboreik dermatiti iyileştirmenin iki kolu bulunuyor: Tetikleyicilerinden uzak durmak ve doğru bakım ürünleri ile enflamasyonu aşağıya çekmek.
Kafa derisi için tedavi önerileri
Çoğalan maya mantarını dengelemek için saç rutininde bir antifungal şampuan bulunması gerekiyor. Çoğunlukla bu terapötik şampuanların etken maddesi ketokonazol veya ciclopirox oluyor. Türkiye’de satılan ve benim de uzun süre kullandığım şampuanlardan biri Ketoral. Bu şampuanlar seboreik dermatiti hafifletmede oldukça etkili olabiliyor. Saçları ıslattıktan sonra parmaklarla masaj yaparak kafa derisine uygulamak, 3-5 dakika arası kafa derisinde bekletmek, daha sonra durulayıp hassas saç derisine uygun normal bir şampuan ve saç kremi ile takip etmek öneriliyor. Saç tellerini oldukça kurutabilen bu medikal şampuanları seboreik dermatidimizin şiddetine göre haftada bir ila üç kere kullanmak gerekiyor.
Eczaneden değil de normal bir şampuan almayı düşünüyorsak bu şampuanın da içerisinde maya artışı ve kepeklenme ile mücadele eden çinko pirityon, salisilik asit ve/veya selenyum sülfit bulunmasına dikkat etmemiz gerekiyor.
Yüksek enflamasyon sonucu dökülme ve kırılmaların şiddetlendiği saçımıza daha fazla hasar vermemek için en dikkat etmemiz gereken nokta medikal şampuanı aşırı veya yanlış kullanmamak ve rutinimizde bize iyi gelen bir bakım rutinini tutturmak. Bu kişiden kişiye göre değişebilse de kendimin de uzun yıllar deneme yanılma yoluyla oluşturduğu rutinden yola çıkarak örnek bir saç bakım rutini paylaşıyorum:
- Birinci yıkama günü: Çinko pirityon, salisilik asit ve/veya selenyum sülfit içeren kepek karşıtı, hassas derilere uygun bir şampuan ile yıkama. Saç uçlarına saç kremi uygulama.
- İkinci yıkama günü: İlk ketokonazol veya ciclopirox içeren medikal bir şampuan ile derin arındırma. Hemen ardından hassas saç derisine ve günlük yıkamaya uygun, parfümsüz bir şampuan ve saç kremi ile takip etme.
- Üçüncü yıkama günü: Çinko pirityon, salisilik asit ve/veya selenyum sülfit içeren kepek karşıtı, hassas derilere uygun bir şampuan ile yıkama. Saç uçlarına saç kremi uygulama.
Bakım tüyosu: Saçları mutlaka ya ılık ya da soğuk su ile yıkamaya özen göstermek ve asla nemli bırakmamak; kışları duştan hemen sonra bir kurutma makinesiyle, yazları da en azından güneşe çıkarak hızlıca kurutmak gerekiyor.
