Açlık ve tokluğumuzu, canımızın ne gibi yemekleri çektiğini, hangi yemekten ne kadar yiyeceğimizi ne beynimiz ne de midemiz kontrol ediyor. Tüm bu mekanizmaların arkasında hormonlarımız gizleniyor. Leptin, insülin, ghrelin gibi hormonlar iştahımız ve metabolik işlevimizde aktif olarak rol alsalar da şu sıralar herkesin gözü bir başka hormonuz üzerinde: GLP-1. Ozempic gibi kolay kilo verdirme ilaçlarının etken maddesi olan GLP-1 bedenimizde doğal olarak sentezlenen, kan şekerini dengelemeye ve iştahı baskılamaya yardımcı bir hormon. GLP-1 ilaçları ise bu hormonun etkisini katlayarak yağ yakımını kolaylaştırıyor, hızla ve zorlanmadan kilo vermeyi sağlıyor. Önümüzdeki 5 sene içerisinde GLP-1 ilaçları sektörünün 3 katına çıkarak 156.3 milyar dolarlık bir değere erişeceği öngörülüyor. İyi yaşam dünyasında ise GLP-1 ilaçlarının bambaşka bir potansiyeli konuşuluyor. Sağlıklı yaşam ömrünü uzatmak için faydalı olabileceği öne sürülen bu ilaçlar kilo vermeyi kolaylaştırmaktan çok daha fazlasını yapabiliyor. Peki GLP-1 ilaçlarının faydaları neler, kimler için nasıl kullanılması öneriliyor? GLP-1 hormonunun bedendeki salgısını doğal yollar ile desteklemek mümkün mü? Ozempic’in son yıllarda eriştiği inanılmaz popülerlik nedeniyle günümüzün en merak edilen konularından birisi olan GLP-1 ilaçları hakkında tüm merak ettiklerinizi araştırdım.
Yakın mercek: GLP-1
Glukagon Benzeri Peptit-1 yani GLP-1 biz her yemek yedikten sonra bağırsağımızdan salgılanan doğal bir hormondur. Salgılanmaya başladıktan sonra bedenin besinlerle kurduğu ilişkiyi birçok açıdan değiştirir:
- Kan şekerini düşürmek için insülin salgısını arttırır.
- Kan şekerini yükselten glukagon hormonunun salgısını baskılar.
- Tokluk hissini oluşturur.
- Beyne doyduğumuza dair sinyaller gönderir.
- Beyindeki ödül mekanizmalarını yeniden şekillendirerek çok yüksek kaloriye sahip, damağa çok hitap eden besinlere olan iştahımızı azaltır.
GLP-1 ilaçları nedir?
Ozempic, Victoza, Wegovy gibi GLP-1 ilaçları aslında GLP-1 hormonunun reseptör aganoistleri olarak çalışır. Bir başka deyişle bedende GLP-1 hormonunun salgısını taklit ederler. Çıkış amaçları diyabet hastalığını kontrol altında tutmak olan bu ilaçlar şu anda ideal olarak obezite hastaları ve gerçekçi olmak gerekirse çok fazla kişi tarafından, kilo verme amacıyla kullanılıyor.
GLP-1 ilaçları nasıl iştahı bastırabiliyor ve metabolizmayı hızlandırabiliyor?
Sağlıklı bir metabolizmada GLP-1 kan şekerini dengede tutmak için sorunsuz şekilde çalışır. Her öğünden yaklaşık 30 dakika önce doğal olarak salgılanmaya başlanan bu hormon yemek yedikten sonra devreye girer ve pankreasa insülin salgılaması, glukagonu ise baskılamasını söyler. GLP-1 ilaçları ise dışarıdan bu doğal salgı sistemini desteklemeye ve etkinliğini arttırmaya yarar. Bedene sentetik hormonlar yollayan bu ilaçlar GLP-1 reseptörlerine bağlanır. Ortalama 6 gün boyunca da burada tutunurlar. Bu da doğal GLP-1 sentezinden sentetik hormon ilaçlarını ayıran en büyük farktır. Normal şartlarda bu iştahı baskılayan ve kan şekerini dengeleyen hormonların doğal etki süresi saatler ile ölçülür. Nitekim GLP-1 ilaçlarında bu etki neredeyse bir hafta boyunca korunur. Ozempic gibi ilaçların kilo verme konusunda bu denli başarılı olmaları büyük bir oranda sentetik GLP-1 reseptör aganoistlerinin uzun ömürlüğünden kaynaklanır. Tek bir dozuyla bile uzun süreli iştah kontrolü sağlamak, kan şekerini dengeleyerek metabolizmayı desteklemek mümkündür.
GLP-1 ilaçları nasıl sağlıklı yaşam süresini uzatmaya yardımcı olabiliyor?
GLP-1 ilaçlarının çok ciddi kilo verme öykülerinin baş kahramanı olduğunu biliyoruz. Nitekim bilim insanlarına göre bu ilaçların gerçek potansiyeli bambaşka bir noktada gizleniyor: GLP-1 ilaçları şu anda sahip olduğumuz tek longevity yani uzun yaşam ilaçları olabilir. Peki nasıl? GLP-1 ilaçları glikoz ve insülin dengesi, besin emilimi, enflamasyon düzeyi, organların çevresinde biriken visseral yağ oranı gibi birçok yaş alma belirtecini yeniden şekillendirebilir. Bunun sebebi ise reseptörlerinin bedenin her bir yanında, beyinde bile bulunmasıdır.
Kardiyovasküler sağlık
Bedenin ürettiği enerjiyi daha verimli kullanmasını sağlayan GLP-1 kardiyovasküler sistemi enflamatuar hasardan korumaya, yaş almanın etkilerini geri çevirmeye yardımcıdır. Kalp sağlığını kan damarlarındaki enflamasyonu kontrol altında tutarak, damarların kasılıp gevşeme özelliklerini güçlendirerek ve plak birikimine neden olarak damarları tıkayabilen yüksek kolesterolü kontrol altında tutar. Yapılan 3 farklı araştırmaya göre GLP-1 ilaçları kardiyovasküler hastalıklara bağlı ölüm riskini yüzde 13 oranında düşürebilir, Tip 2 diyabetli yüksek riskli yetişkinlerde majör olumsuz kardiyovasküler olayları (MACE) yüzde 26 oranında azaltabilir, aşırı kilolu veya obez kişilerde kalp krizi, inme ve kardiyovasküler ölüm riskini yüzde 20 oranında azaltabilir.
Bilişsel destek
GLP-1 ilaçlarının en ilginç özelliklerinden birisi de beyin sağlığı üzerindeki pozitif etkisidir. Araştırmalara göre bu ilaçlar özellikle insülin direnci ve diyabeti olan kişilerin beyninde rastlanan, dolaşım sağlığındaki düşüş, dengesiz bağırsak florası ve yüksek enflamasyon sonucu tetiklenen mikroglia aktivasyonunu düşürebilir. Bir kez tetiklendiklerinde beyinde temizlik yapmaya başlayan bu bağışıklık sistemi hücreleri oksidatif kimyasallar salgılayarak nöronlara zarar verebilir. Zaman içinde bu durum Alzheimer ve Parkinson gibi hastalıklarla da ilişkilendirilen Galektin-3 isimli bir proteinin artmasına neden olur. GLP-1 ilaçları ise glikoz dengesini sağlamaya yardımcı olarak mikroglia aktivasyonu ile başlayan zincirleme zararı önleyebilir. Özellikle bilişsel fonksiyon kaybının ilk evrelerinde olan kişiler ve diyabet hastaları için GLP-1 çok faydalı bir nörolojik koruma ve destek oluşturabilir.
Hücresel enerji
Son olarak GLP-1 ilaçlarının bedenin enerji üretim merkezi olan mitokondrilerin işlevini iyileştirme, böylelikle sağlığı hücresel düzeyden yükseltmeye katkısı vardır. Aşırı kilo ile problem yaşayan kişilerin bedenlerinde dengesi bozulan insülin ve glukagon sistemleri nedeniyle depo yağın enerjiye çevrilmesi çok zordur. GLP-1 ilaçları glukagonu devre dışı bırakarak depo yağların enerji üretimine katılmasına yani yağ yakımına yardımcı olur. Bu metabolik değişim hücrelerin enerji üretim kapasitesinin artmasına, strese karşı dayanıklılıklarının yükselmesine katkıda bulunur.
GLP-1 ilaçlar kimler tarafından nasıl kullanılabilir?
Peki böylesi faydalı bir ilacı daha uzun ve sağlıklı bir hayat sürmek için hepimizin kullanması gerekmez mi? Bilim insanları bu konuda o denli emin değiller. GLP-1 ilaçları üzerinde çok araştırma yapılsa da hala çok yeniler ve uzun vadede bedeni nasıl etkileyeceği hala kesin olarak bilinmiyor. Aynı zamanda bu ilaçların bedende bir bağımlılık durumu yaratabileceğinden şüphe duyuluyor. Bir kere kullanılmaya başlandığında doğal sentezine oranla bedende çok daha uzun süre kalan ve daha yüksek seviyelere erişebilen sentetik versiyonlar bedenin doğal inkretin sistemini kendine bağımlı hale getirebiliyor. Bu da bu ilaçların bırakılabileceği bir son kullanma tarihinin olmadığı anlamına geliyor. Yani bir kez başlayan bir kişi faydalarından yararlanmak için hep bu ilaçları kullanmaya mecbur kalabiliyor. Hala birçok ülkede çok yüksek fiyatlara satılan, erişimi diğer ilaçlara oranla çok daha zorlu olan bu ilaçlar ancak ekonomik olarak oldukça rahat olan belirli bir kesime hitap ediyor.
Bir diğer çekince ise GLP-1 ilaçları ve kas kütlesi arasındaki ilişkide gizleniyor. Araştırmalara göre GLP-1 ilaçları kullanan kişiler sadece yağ dokusundan değil kas kütlelerinden de kaybedebiliyor. Hatta bu oran yüzde 40’a kadar çıkabiliyor.
Bu ilacı bir uzun yaşam destekçisi olarak kullanma konusunda da uzmanlar şunu söylüyor: Eğer sağlıklıysak, glikoz ve insülin seviyelerimiz normalse, böbrek fonksiyonlarımızda herhangi bir problem yoksa GLP-1’i sentetik bir biçimde almamıza da gerek yok! Bu ilaçlar ne kadar mucizevi faydalar sağlayabilseler de metabolik bozuklukları olan kişiler için üretildiklerini unutmamamız gerekiyor.
Doğal yollarla GLP-1 salgısını arttırmak mümkün mü?
GLP-1 ilaçları inanılmaz etkili olunca bilim insanları başka hangi etken maddelerin doğal salgı sistemini bu denli destekleyebileceğini araştırmaya başladılar. Buldukları hiçbir içerik veya beslenme şekli reçeteli ilaçlar kadar etkili olmasa da aşağıda sıralanan değişimler bedenin GLP-1 hormonuna hassasiyetini arttırmaya yardımı olarak metabolizma sağlığını destekleyebiliyor:
- Berberin
- Tarçın özütü
- Zencefil ve gingerol
- Yeşil çay
- Kurkumin
- Lif açısından zengin ekmeklerde bulunan buğday proteini
- Kuarsetin açısından zengin soğan, elma, çilek, kiraz, üzüm, lahana ve ıspanak gibi sebze ve meyveler
