Bibliyoterapi Nedir? Kitap Okumak Depresyonu İyileştirebilir mi? 

Kitapların bir terapi formu olarak kullanılması aslında düşündüğümüz kadar yeni değil. İlk izleri Antik Çağ’a, spesifik olarak Antik Mısır’a kadar giden kitap terapisinin varlığı Firavun 2. Ramses’in kütüphanesini tanımlamak için kullandığı cümleden keşfediliyor: Ruhu İyileştirme Evi. Sonrasında gelen yüzlerce yıl boyunca da kitaplar insanlara her anlamda bir sığınak oluşturmaya, umut ışığını yakmaya devam ediyor. Günümüzde ise kitaplar ve ruhsal iyileşme arasındaki ilişki çok daha somut ve bilimsel bir formda devam ediyor: Bibliyoterapi. Adından da anlaşılabileceği gibi kitapları, şiirleri ve hikaye anlatıcılığını zihinsel sağlığı ve iyi olma halini yükseltmek için kullanmak anlamına geliyor. Çoğunlukla terapötik amaçla bir uzman yönlendirmesi ile uygulanan bibliyoterapi başta depresyon olmak üzere birçok zihinsel ve ruhsal sağlık sorununa çözüm oluşturabiliyor. Sizin için bibliyoterapi nedir, nasıl depresyonu iyileştirmek için kullanılabilir ve bibliyoterapi için önerilen kitaplar nelerdir sorularını araştırdık.

Bibliyoterapi nedir?

Bibliyoterapi, kitap terapisi olarak da biliniyor. Ayrıca ruhsal ve bilişsel düzeyde bir değişim yaratmak için edebiyatı kullanma süreci anlamına geliyor. 1950’li yıllarda Caroline Shrodes tarafından ilk kez ortaya atılan bu psikodinamik model 1966 yılında ilk kez medikal literatürün içerisinde kullanılıyor. İnsanların yaşadıkları kişisel sorunlara kitap okuyarak bir çözüm bulmaları konsepti üzerinden ortaya çıkan bibliyoterapi günümüzde birçok farklı çeşide ve tekniğe sahip. Genellikle tek başına değil, farklı terapi formlarına ek bir destekçi olarak kullanılıyor. Bireysel veya grup terapisi içerisinde, her yaştan kişi için uygulanabiliyor. Bibliyoterapinin türleri ise dört gruba ayrılabiliyor:

• Yaratıcı bibliyoterapi: Sıklıkla grup içerisinde kullanılıyor. Okunan öyküler, şiirler ve kurgusal romanlar grup içerisinde tartışılıyor.
• Gelişimsel bibliyoterapi: Klinik terapistler veya eğitimciler tarafından uygulanan ve genellikle çocuk ve ergenler için uygun olan bu teknikte okuma materyalleri biyolojik, psikolojik ve duygusal gelişimi desteklemek, önemli ve hassasiyet gerektiren konularda bilgi vermek için kullanılıyor.
• Terapötik bibliyoterapi: Diğer terapi/tedavi metotlarının yanı sıra destek olması için uygulanan bibliyoterapiye terapötik ismi veriliyor.
• Preskriptif bibliyoterapi: Kişisel gelişim kitaplarının kişinin kendi kendine veya terapistinin gözetiminde psikolojik iyi olma halini desteklemek için kullanılmasına deniyor.

Bibliyoterapi hangi alanlarda yardımcı olabiliyor?

Kitap okumak herkes için oldukça faydalı bir pratik. Nitekim özellikle aşağıdaki hassasiyetlere sahip kişiler için doğru kitapları okumak, terapi sürecine çok önemli bir destek sunabiliyor:

• Anksiyete.
• Depresyon.
• Yeme bozuklukları.
• Varoluşsal kaygılar, anlamsızlık, yalnızlık.
• İlişki sorunları.
• Yas süreci.
• Bağımlılık.
• Öfke sorunları.
• Utangaçlık.

Bunun yanı sıra bibliyoterapi sosyal ve etik anlamda kötü davranış ve düşünce biçimlerini -örneğin ırkçılık, seksizm, yaş ayrımcalığını- de gündeme getirerek bu konulardaki önyargıları ve negatif inanç kalıplarını onarmaya yardımcı olabiliyor.

Kitap okumak depresyonu iyileştirmeye nasıl yardımcı oluyor?

2017’de yapılan bir araştırmaya göre bibliyoterapi, kronik depresyon ile mücadele eden yetişkinlerin depresif semptomlarını uzun vadede düşürmeye yardımcı oluyor. Peki nasıl oluyor da kitap okumak ruhsal ve psikolojik iyileşme sürecine destek olabiliyor? Bibliyoterapi nasıl depresyonu iyileştirme konusunda etkili olabiliyor? Terapötik bağlamda kitap okumak aşağıdaki dört alanda kişinin zihinsel ve ruhsal iyileşme sürecine eşlik edebiliyor:

1. Özdeşleşme

Okuduğumuz kitaptaki bir karakterle kendimizi özdeşleştirmek veya anı kitabını okuduğumuz yazar ile kişisel düzeyde bağ kurmak, benzer duygulara ve düşüncelere sahip olmak kendimizi daha az yalnız hissetmemize yardımcı oluyor. Hele ki çevremizde bizimle benzer deneyimlerden geçmiş kimse yoksa kurgusal veya değil bir kişi ile kişisel bir bağ kurmak zihinsel anlamda bize rahatlık ve kabul görme hissi aşılıyor. Kendimizin belki tek başına anlamlandıramadığı duygu ve düşüncelerin bir başkasında somutlaştığını görmek iç dünyamızı daha iyi anlamamızı sağlıyor.

2. Katarsis

Bir başkasının, belki de bizim daha yeni başladığımız iyileşme sürecini, tüm inişleri ve çıkışlarıyla deneyimlemiş olup bu durumdan sağlıkla çıktığını okumak bize güvenli bir mesafeden katartik rahatlama deneyimletebiliyor. Belki kendi hikayemizi değil ama bir başkasının deneyimlerini konuşmak, bizim değil onun duygu ve düşüncelerini tartışmak, kendimizi çok zorlamadan derine gömdüğümüz konuları, hisleri, travmaları gün yüzüne çıkarabiliyor.

3. İçgörü

Düşünce ve duygularımız yoğunlaştığı zaman kendi iç dünyamıza çekilir, yaşadıklarımızı yeni bir bakış açısı ile değerlendirmekte zorlanırız. Kitap okumak da tam bu noktada bize yepyeni hikayeler, perspektifler kazandırarak kendi duygu, düşünce ve başa çıkma mekanizmalarımıza dair yeni içgörüler kazanmamıza yardımcı oluyor.

4. Evrensellik

Kitap okumanın belki de en temel faydası bize bu dünyada yalnız olmadığımızı hissettirmesidir. Ne yaşıyorsak yaşayalım, ne hissediyorsak hissedelim dışarıda bizimle benzer deneyimlere sahip kişilerin bulunuyor ve onların yansımalarını kitaplarda okuyoruz. Belki dillendirmekten bile çekindiğimiz tüm bu hislerin, düşüncelerin evrenselliğini görmek bize konuşmak, bağ kurmak, iyileşmek için güvenli bir alan açıyor.

Bibliyoterapi için önerilen kitaplar neler?

Bibliyoterapi sadece terapistten kitap önerileri almak ve onları okumaktan ibaret değil. Aslında özünde okuma sürecinin kişinin içerisinde uyandırdığı duygu, düşünce ve anıları güvenli bir alanda konuşmayı, alınabilecek ders ve öğretileri danışan ile beraber çıkarmayı amaçlıyor. Bu nedenle bibliyoterapi için önerilen kitapların çoğu danışanın kişisel deneyimleri ile paralel ilerleyen kurgusal romanlar, ona ilham olabilecek hatıra kitapları, duygularının karşılık bulabildiği şiirler oluyor. Kısacası bibliyoterapi çok kişisel bir süreç olarak ilerliyor. Terapist tarafından önerilen her kitap danışanın duygu dünyasını genişletmek, yeni perspektifler kazandırmak için özel olarak seçiliyor. Bu nedenle herkese uygun bibliyoterapi kitapları maalesef listelenemiyor. Ancak siz de terapistinizle bibliyoterapiyi iyileşme yolculuğunuza dahil etmeyi konuşabilir, size en uygun kitapları onun yönlendirmesi ile keşfedebilirsiniz.